«Ο σκοπός της φύσης δεν είναι η διαιώνιση του ανθρώπινου είδους, αλλά η διασφάλιση της βιοποικιλότητας των ειδών». Θεόφραστος
Την Κυριακή, 31 Οκτωβρίου 2010 η Γ΄ Γυμνασίου πραγματοποίησε εκπαιδευτική δραστηριότητα στην Πάρνηθα, η οποία αφορούσε στην μελέτη της βιοποικιλότητας της περιοχής.
Ο όρος βιοποικιλότητα αναφέρεται στο σύνολο των γονιδίων, των βιολογικών ειδών, των οικοσυστημάτων και των πολιτισμών ενός δεδομένου περιβάλλοντος. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης αποτελεσματικών πρακτικών διαχείρισής της, πρωταρχικό ρόλο παίζει η καθιέρωση μιας ουσιώδους περιβαλλοντικής συνείδησης. Αυτός ήταν και ο στόχος της εκδρομής μας. Η ενημέρωση, δηλαδή, των μαθητριών και των μαθητών μας σε κρίσιμα θέματα που αφορούν στον σεβασμό και στην υπέρτατη αξία των διαφορετικών και ποικίλων μορφών ζωής, καθώς και στην εκτίμηση της κεφαλαιώδους αξίας τους για μια ποιοτική ζωή.
Η Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα υπεγράφη στα πλαίσια της Παγκόσμιας Συνόδου Κορυφής στο Rio de Janeiro (Βραζιλία) το 1992, τέθηκε σε ισχύ στις 29 Δεκεμβρίου 1993 και έχει 3 κύριους στόχους: διατήρηση της βιολογικής ποικιλομορφίας, βιώσιμη χρήση των συστατικών της βιολογικής ποικιλομορφίας και δίκαιη και ισότιμη κατανομή των οφελών που προκύπτουν από τη χρησιμοποίηση των γενετικών πόρων.
Η σημερινή τεράστια βιοποικιλότητα, η οποία εξασφαλίζει την οικολογική ισορροπία στον πλανήτη μας, χρειάστηκε δισεκατομμύρια έτη, για να δημιουργηθεί, ενώ κινδυνεύει να καταστραφεί σε λίγες εκατοντάδες, αν όχι δεκάδες, έτη. Παρά τη διάκρισή της σε επίπεδα, η προστασία της πρέπει να αντιμετωπίζεται ενιαία.
Η βιοποικιλότητα διαμορφώνει τη ζωή μας σε καθημερινή βάση και αποτελεί αναντικατάστατο, ζωτικό πόρο για τον καθένα μας. Είναι σαφές ότι η διατήρηση της βιοποικιλότητας εξασφαλίζει την ανάπτυξη βιώσιμων πληθυσμών και οικοσυστημάτων. Αν και ο άνθρωπος συχνά δύσκολα αντιλαμβάνεται την αναγκαιότητα διατήρησής της, θεωρείται δεδομένο ότι η επιβίωσή του εξαρτάται καθοριστικά από το άμεσο αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον της βιόσφαιράς του. Αφού ο "ρόλος" του κάθε είδους, καθώς και η σχετική του σπουδαιότητα για τη βιωσιμότητα του οικοσυστήματος που συνθέτει, δεν έχουν ακόμα αποσαφηνιστεί, σκόπιμη είναι η διατήρηση των υψηλότερων δυνατών επιπέδων βιοποικιλότητας.
Προσεγγίζοντας την αναγκαιότητα διατήρησης της βιοποικιλότητας ανθρωποκεντρικά, μπορούμε να αναφερθούμε στα άμεσα οφέλη που προκύπτουν από την εκμετάλλευσή της. Η μεγάλη ποικιλία γονιδίων, ειδών, οικοσυστημάτων και πολιτισμών μάς εξασφαλίζει τροφή, ενέργεια, φάρμακα, ξυλεία, ίνες και άλλες πρώτες ύλες, λειτουργικές πρακτικές, εμπειρία και γνώση, αποδίδοντας αξιόλογα κεφάλαια στην παγκόσμια οικονομία. Παράλληλα, η τεράστια αυτή "αποθήκη" μορφών ζωής και οικοσυστημάτων γενικότερα παρέχει δωρεάν υπηρεσίες ανακύκλωσης στοιχείων και εξυγίανσης του περιβάλλοντος.
Αν η διατήρηση και διαχείριση της βιοποικιλότητας συνιστά την εφαρμογή διαδικασιών, διεργασιών και μέτρων που προσεγγίζουν ένα συγκεκριμένο στόχο, είναι αυτονόητο ότι ο στόχος αυτός συνδέεται με την αρχή της αειφορικής χρήσης, η οποία απαιτεί έρευνα, μετρήσεις και εκτιμήσεις για είδη, συστατικά και αξίες που προσφέρουν οι λειτουργίες των οικοσυστημάτων. Απαιτεί, όμως, η διαχείριση αυτή και εφικτές στρατηγικές υλοποίησής της, για να πείσει τις πολιτικές, οικονομικές και επιστημονικές ηγεσίες του πλανήτη μας να δράσουν υπεύθυνα και αειφορικά για τη βιολογική "αξιοπρέπεια" διατήρησης και προστασίας των βιοκοινωνιών του, οι οποίες προσδίδουν στον πλανήτη μας, δύναμη, αξία, ομορφιά πληρότητα, επάρκεια και αίγλη.
Η Ελλάδα είναι μια από τις πλουσιότερες σε βιοποικιλότητα χώρες της Ευρώπης, καθώς διαθέτει, μεταξύ άλλων, 6.000 είδη φυτών και περίπου 30.000 είδη ζώων, 447 είδη πουλιών και 115 είδη θηλαστικών, 32 από τα πιο σημαντικά δάση της Μεσογείου και 10 υγροτόπους διεθνούς σημασίας. Περιλαμβάνει επίσης μεγάλο αριθμό ενδημικών, δηλαδή ειδών χλωρίδας και πανίδας που απαντώνται μόνο στη χώρα μας.
Ωστόσο, η πλούσια ελληνική βιοποικιλότητα διαρκώς υποβαθμίζεται. Χαρακτηριστικό είναι ότι σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας, 29 είδη θηλαστικών και 171 είδη των σπονδυλοζώων βρίσκονται υπό απειλή και είναι πιθανό να εξαφανιστούν στο μέλλον. Ως κυριότερη απειλή για τα είδη της ελληνικής πανίδας θεωρείται η απώλεια και υποβάθμιση των βιοτόπών τους, λόγω της έλλειψης του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου προστασίας.
Μαζί με την αλλαγή του κλίματος, η εξασθένηση της βιοποικιλότητας αποτελεί μια από τις σοβαρότερες απειλές για το περιβάλλον. Έχουμε ευθύνη να δράσουμε για να μην υποστεί ανεπανόρθωτη ζημιά ο εύθραυστος ιστός της ζωής πάνω στη Γη.
Συμμετείχαν : Βούλγαρη Εύα, Γεροντή Μαρία, Γεωργούλα Κλειώ, Λογοθέτη Λεώνη, Μάρακα Αναστασία-Δανάη, Μούση Ελένη-Παρασκευή, Μπαρκούκη Αντωνία, Μαστρογιαννόπουλος Βασίλης, Μπάκας Στέφανος, Παπατριανταφύλλου Αριστοτέλης, Πένταρχου Αικατερίνη, Ποταμιάνος Βασίλης, Πρίντεζη Ιωάννα, Ραγκούση Κατερίνα, Ρούσσου Χρυσούλα, Σάμιος Ξενοφών, Σοντίνη Συλβάνα, Σταματιάδη Μαλβίνα, Χαλκιόπουλος Δημοσθένης.
Υπεύθυνη της δραστηριότητας αυτής ήταν η καθηγήτρια κ. Ε. Καμπύλη, ενώ αρωγοί της η κ. Ζανίν Οικονομίδου, ο κ. Σπύρος Σταματιάδης, Αντιπρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου Θρακομακεδόνων και ο κ. Μάριος Αλεξέλλης.
Εντυπώσεις μαθητών
Βιοποικιλότητα… Μόλις άκουσα ότι θα κάναμε μια εργασία με αυτό το θέμα μου φάνηκε αρκετά περίεργο. Όμως, σιγά-σιγά, όταν πληροφορήθηκα πόσες ενδιαφέρουσες και όμορφες δραστηριότητες θα κάναμε, άλλαξα γνώμη και με πολύ ενθουσιασμό ήθελα να λάβω μέρος. Έτσι, λοιπόν, το πρωί της Κυριακής, 31 Οκτωβρίου, επισκεφθήκαμε με τους δύο καθηγητές μας την κ. Ε. Καμπύλη και τον κ. Δ. Χαραλαμπίδη, τον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας στα πλαίσια του Προγράμματος Προστασίας της Βιοποικιλότητας, προκειμένου να εκπονήσουμε μιας μικρής κλίμακας εκπαιδευτική έρευνα και να συλλέξουμε φωτογραφικό υλικό. Σε αυτή την εκδρομή είδαμε πώς είναι οργανωμένα τα οικοσυστήματα στη φύση, ώστε να ζουν όλοι οι οργανισμοί μαζί, αρμονικά και πώς ο ένας οργανισμός εξαρτάται από τον άλλο. Αυτή είναι η βιοποικιλότητα. Όλοι μαζί αποτελούν την αλυσίδα της ζωής που, αν σπάσει ένας κρίκος της, τότε όλο το οικοσύστημα καταρρέει.
Η εκδρομή στην Πάρνηθα ήταν πολύ ευχάριστη. Πρώτα απ’ όλα γιατί η επαφή με τη φύση είναι σπάνια για όλους εμάς που ζούμε στην πόλη, γεγονός που μας κάνει να την απολαμβάνουμε ακόμα περισσότερο. Ήταν συναρπαστική εμπειρία, γιατί όλες μας οι αισθήσεις δραστηριοποιήθηκαν.
Αρχικά, κάναμε πεζοπορία μέχρι την πηγή "Κιθάρα". Θαυμάσαμε τη φύση μαγεμένοι από το τοπίο που ξεδιπλωνόταν μπροστά στα μάτια μας. Μένοντας στο μονοπάτι, εξερευνήσαμε τα μυστικά του βουνού, παρατηρήσαμε τη βλάστηση, τα ποικίλα είδη σπάνιων και όμορφων φυτών καθώς και τις κρυστάλλινες πηγές. Στο δρόμο μας, συναντήσαμε ποδηλάτες που προπονούνταν, περιπατητές που είχαν βγει, για να τρέξουν και να ασκηθούν σε υγιές και καθαρό περιβάλλον. Με χαρά είδαμε οικογένειες να έχουν επισκεφθεί το βουνό και τα παιδιά τους ανέμελα να παίζουν με ασφάλεια στα πλατώματα. Όλοι σέβονταν το οικοσύστημα του βουνού, μάζευαν τα απορρίμματά τους, δεν έκοβαν φυτά και δεν ενοχλούσαν με υπερβολικούς θορύβους τα ζώα του δάσους.
Μόλις φτάσαμε στην πηγή "Κιθάρα" καθίσαμε στο έδαφος για ένα διάλειμμα και "επικοινωνήσαμε" με τη φύση με ένα μυστικιστικό τρόπο. Αφουγκραστήκαμε τους ήχους όλων των ζωντανών οργανισμών, αισθανθήκαμε λεπτές μυρωδιές φυτών, νιώσαμε την υφή τους. Πειραματιστήκαμε με τα υλικά του δάσους, προσπαθώντας να προσανατολισθούμε χωρίς τη βασική μας αίσθηση, την όραση, αλλά κάνοντας χρήση των άλλων μας αισθήσεων, της αφής, της όσφρησης, της ακοής και της γεύσης.
Γεμάτοι από πρωτόγνωρες εμπειρίες, αποφασίσαμε απρόθυμα να επιστρέψουμε στο σημείο εκκίνησης. Στη διαδρομή, προσπαθούσαμε με φωτογραφίες να απαθανατίσουμε όσο γίνεται καλύτερα το φυσικό περιβάλλον. Ωστόσο, η δεύτερη ματιά αποκάλυψε αυτά που είχαν διαφύγει από την πρώτη: εικόνες απορριμμάτων, πλαστικών δοχείων λαδιών αυτοκινήτων, υπολειμμάτων ρούχων και φαγητών, χαρτιών και πλαστικών συσκευασιών, όλα "κρυμμένα" μέσα στην ομορφιά του εθνικού δρυμού από ασυνείδητους και απρόσεκτους επισκέπτες.
Από το σημείο εκκίνησης κατευθυνθήκαμε προς το σταθμό του τελεφερίκ. Χωριστήκαμε σε δύο ομάδες και επιβιβαστήκαμε στις καμπίνες. Σε όλη τη διαδρομή παρατηρούσαμε την ομορφιά και το φυσικό πλούτο της Πάρνηθας, που εκτείνονταν απλόχερα κάτω από τα πόδια μας. Όμως, την πανέμορφη εικόνα του καταπράσινου δάσους και των άγριων βουνοκορφών αμαύρωσε το θέαμα που ακολουθούσε. Σε ένα τμήμα του βουνού, το μόνο χρώμα που ξεχώριζε, ήταν το γκρίζο. Καμένα δέντρα, μαύροι κορμοί που κείτονταν μέσα στις στάχτες, μαρτυρούσαν την αλόγιστη καταστροφή που προκάλεσαν οι πυρκαγιές. Πόνος, θλίψη, οργή.
Στη συνέχεια, επισκεφθήκαμε το μουσείο της Πάρνηθας, αντλήσαμε πληροφορίες για τη χλωρίδα και την πανίδα του δρυμού και ασχοληθήκαμε με διαδραστικά παιχνίδια.
Μαγεμένοι από το τοπίο και την ομορφιά, προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε την εξόρμησή μας στην οθόνη συσκευών, αλλά κυρίως στη μνήμη μας. Συνειδητοποιήσαμε πως ο άνθρωπος έχει χάσει την επαφή του με το φυσικό του περιβάλλον, με αποτέλεσμα αυτό να μην του φαίνεται οικείο. Καταβάλαμε προσπάθεια, για να μην εστιάσουμε μόνο στα θετικά αλλά και στα αρνητικά που εντοπίσαμε στην επίσκεψή μας και να επικεντρωθούμε στην επίλυση των προβλημάτων που τα προκαλούν. Άλλωστε, η προστασία αυτού του υπέροχου κόσμου είναι ευθύνη και αυτοσκοπός όλων μας.
Η συνεργασία και η συνύπαρξή μας με τους καθηγητές μας μέσα στο φυσικό περιβάλλον ήταν καταπληκτική και μάς γέμισαν με πρωτόγνωρες εμπειρίες. Αυτή την εκδρομή θα τη θυμόμαστε ως μια ευκαιρία να ανακαλύψουμε και να κατανοήσουμε τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε.
Επιμέλεια κειμένου: Γεωργούλα Κλειώ, Λογοθέτη Λεώνη, Μούση Έλενα, Πένταρχου Κατερίνα, Πρίντεζη Ιωάννα, Ρούσσου Χρύσα, Μαστρογιαννόπουλος Βασίλης.
Με αφορμή το Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας, όπως ψηφίστηκε από τα Ηνωμένα Έθνη, το Σχολείο μας συμμετείχε στο διαγωνισμό του Ομίλου Σερρών για UNESCO με τίτλο Δημιούργησε το δικό σου YouTybe με θέμα "Φύση και βιοποικιλότητα στη ζωή μας". Η συμμετοχή των μαθητών ήταν άμεση και έτσι συγκροτήθηκε η ομάδα βιοποικιλότητας του Σχολείου μας. Οι μαθητές, αφού επισκέφθηκαν τον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας και μελέτησαν τη βιοποικιλότητα της περιοχής, συνέθεσαν την εργασία τους στα πλαίσια του προγράμματος Προστασίας της Βιοποικιλότητας. Το βίντεο που δημιούργησαν απέσπασε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία Ομαδική Συμμετοχή για Γυμνάσιο.
Φωτογραφικό Υλικό